حسابداری پیمانکاری چیست؟
حسابداری پیمانکاری نوعی از حسابداری است که در شرکت های پیمانکاری کاربرد دارد و به مدیریت هرچه بهتر پروژه ها و هزینه و درآمد آن کمک می کند. همانطور که در مقاله حسابداری چیست به این شاخه از انواع حسابداری اشاره کردیم، در این مقاله قصد داریم به طور مفصل تمام بخش های حسابداری پیمانکاری نظیر آموزش های مورد نیاز، وظایف، مهارت ها، انواع شرکت های پیمانکاری، روش های حسابداری پیمانکاری و مراحل آن را توضیح دهیم.
حسابداری پیمانکاری یعنی چه؟
حسابداری پیمانکاری مانند سایر حسابداری ها، وظیفه دارد تمام فعالیت های مالی در یک پروژه پیمانکاری را به ثبت برساند. این فعالیت ها شامل تراکنش های مالی، هزینه مواد اولیه، دستمزد کارکنان، بیمه آن ها، هزینه های مستقیم و غیر مستقیم و سایر هزینه ها می شود. به دلیل پیچیدگی این نوع حسابداری، در دوره حسابداری بخشی را به آن اختصاص می دهند تا با تمام ابعاد حسابداری پیمانکاری آشنا شوید.
در پروژه های پیمانکاری، پیمانکار حداکثر هزینه هایی که برای انجام پروژه نیاز دارد را به کارفرما اعلام می کند و با توجه به روش حسابداری که در نظر گرفته می شود، آن هزینه به او پرداخت می شود و یا پس از اتمام پروژه هزینه را دریافت می نماید؛ در این بین حسابدار پیمانکاری وظیفه دارد تا از هزینه ها، درآمدها و پیشرفت پروژه اطمینان حاصل کند تا از هزینه های اضافه جلوگیری شود.
آموزش حسابداری پیمانکاری
در دوره جامع حسابداری و بخش پیشرفته آن به آموزش کامل حسابداری پیمانکاری پرداخته ایم تا تسلط لازم را در این شاخه از حسابداری کسب کنید. هر چه بهتر بر این شاخه مسلط شوید، انجام وظایف متعدد برای شما آسان تر خواهد شد. در این دوره با نرم افزارهای حسابداری و ماژول های مخصوص پیمانکاری آشنا می شوید.
آموزش حسابداری پیمانکاری مطابق با استاندارهای حسابداری مخصوصا استاندارد شماره 9 که مربوط به پیمان های بلند مدت است تدریس می شوند تا حسابداران از تمام قوانین و قواعد جزئی آن مطلع شوند.
برخی دیگر از آموزش ها برای حسابداری پیمانکاری وجود دارد که شامل موارد زیر می شود.
- مبانی حسابداری پیمانکاری
- فعالیت و استانداردهای حسابداری پیمانکاری
- مبانی حقوقی قراردادهای پیمانکاری
- مدیریت هزینه ها در حسابداری پیمانکاری
- پیمانکاری ارزی
- قانون کار
مبانی حسابداری پیمانکاری
مبانی حسابداری شامل تکنیک ها و اصول حسابداری پیمانکاری است که برای گزارش گیری از فعالیت های پیمانکاری طراحی شده اند. مبانی اصلی این حوزه روش های حسابداری پیمانکاری اند که روش درصد پیشرفت کار و روش تکمیل کار را داریم.
فعالیت و استانداردهای حسابداری پیمانکاری
استانداردهای حسابداری پیمانکاری که توسط سازمان حسابرسی تعیین شده اند به مدیریت هر چه بهتر پروژه ها کمک می کنند. پیروی از این استانداردها به شفافیت و تضمین صحت اطلاعات مالی در پروژه کمک می کند.
مبانی حقوقی قراردادهای پیمانکاری
مبانی حقوقی در قراردادهای پیمانکاری از اهمیت بالایی برخوردار هستند و مانع بروز اختلاف میان کارفرما و پیمانکار می شوند. حسابدار لازم است با این مبانی آشنایی داشته باشد که شامل مفاهیمی نظیر فسخ قرارداد و تعهدات طرفین می شود.
مدیریت هزینه ها در حسابداری پیمانکاری
از آن جا که پروژه های پیمانکاری در فرآیند طولانی بیش از یک سال به انجام می رسند، مدیریت هزینه ها عملی دشوارتر است که حسابدار باید به خوبی توانایی تجزیه و تحلیل آن ها را داشته باشد و با ابزارهای مختلف به مدیریت و بهینه سازی منابع کمک کند.
پیمانکاری ارزی
در پیمانکاری ارزی، فعالیت بر اساس نوسانات نرخ ارز تحت تاثیر قرار می گیرد و نیاز به برنامه ریزی دقیق تری دارد. حسابدار باید با نحوه تبدیل ارز و پیش بینی نوسانات آن آشنا باشد.
قانون کار
در این حوزه از حسابداری قوانین کار بسیار تاثیر دارد. قوانینی نظیر حقوق کارکنان، ساعت کاری و شرایط کار آن ها که حسابدار باید از آن ها اطلاع داشته باشد تا محاسبات حقوق و دستمزد را به درستی انجام دهد.
وظایف حسابدار پیمانکاری
حسابدار پیمانکاری نسبت به پروژه ای که در دست دارد، وظایف متفاوتی خواهد داشت اما به صورت کلی ثبت پیش دریافت ها، ثبت هزینه ها، ثبت دفاتر قانونی پیمانکاری، ثبت اسناد تنخواه، طراحی کدینگ حساب ها و تفکیک پروژه نسبت به قیمت از مهم ترین وظایف حسابدار پیمانکاری هستند. او موظف است کنترل ورود و خروج انبار را نیز انجام دهد.
تهیه لیست بدهکاران و بستانکاران به تفکیک هر پروژه، ارائه لیست چک های دریافتی و پرداختی، ارتباط با حسابداران سایر واحد های شرکت، سرکشی به پروژه ها در صورت لزوم و دریافت گزارش های مالی از سایر حسابداران شرکت از دیگر وظایف حسابدار پیمانکاری هستند. به طور کلی وظایف حسابدار پیمانکار در سه بخش برنامه ریزی مالی، گزارش دهی مالی و مدیریت هزینه ها تقسیم می شود.
مهارت های حسابدار پیمانکاری
مهارت های مورد نیاز یک حسابدار پیمانکاری شامل تسلط کامل بر اصول حسابداری نظیر استانداردهای بین المللی و ایرانی، مهارت های تحلیلی برای تفسیر گزارش ها و الگوهای مالی، تسلط بر نرم افزارهای حسابداری پیمانکاری و ابزارهای خاص حسابداری به او کمک می کند تا پروژه ها را بهتر مدیریت کند و کارایی بیشتری داشته باشد.
اصطلاحات حسابداری پیمانکاری
با چندین اصطلاح در حسابداری پیمانکاری برخورد می کنید که بهتر است با آن ها آشنا باشید؛ از جمله آن ها می توان به قرارداد، کارفرما، پیمانکار، شاخص و ناظر مقیم اشاره کرد.
کارفرما: شخصی حقیقی یا حقوقی (می تواند یک گروه یا شرکت تجاری نیز باشد که شخصی که نمایندگی آن را برعهده دارد کارفرماست) که پروژه را به پیمانکار ارائه می دهد. این شخص وظیفه تامین مالی پروژه را نیز برعهده دارد.
پیمانکار: شخص حقیقی یا حقوقی که انجام فعالیت های مربوط به پروژه و اجرای عملیات برعهده ی او است.
قرارداد: توافق نامه ای میان پیمانکار و کارفرما است که طبق آن تعهدات بین دو طرف برقرار می شود.
شاخص: شاخص عددی است که مشخص کننده قیمت هر دوره نسبت به دوره ی قبل به صورت درصد است.
ناظر مقیم: شخصی است که کارفرما برای نظارت بر پروژه ها به پیمانکار معرفی می کند و مسئولیت بررسی روند پروژه را بر عهده دارد. ناظر مقیم باید کتبا به پیمانکار معرفی شود.
انواع شرکت های پیمانکاری
پیمانکار شخصی است حقیقی و یا حقوقی که مسئولیت هایی را برعهده دارد و به صورت پروژه ای با شرکت های پیمانکاری فعالیت می کند. انواه شرکت های پیمانکاری با این افراد قرارداد می بندند تا در فعالیت هایی نظیر ساخت، اجرا، حمل و باربری، نصب و یا تهیه در بخش های مختلف کار کنند. البته برای پیدا کردن پیمانکار، از روش مناقصه استفاده می شود. در این مناقصه پیمانکاری که با هزینه ی کمتر پروژه را انجام دهد برنده خواهد شد.
شرکت های پیمانکاری در 11 گروه دسته بندی می شوند و هر کدام در زمینه خاصی فعالیت دارند. این گروه ها به شرح زیر هستند:
- شرکت های پیمانکاری ساختمان
- شرکت های پیمانکاری صنعت و معدن
- شرکت های پیمانکاری کشاورزی
- شرکت های پیمانکاری راه و ترابری
- شرکت های پیمانکاری آثار باستانی و مرمت آن ها
- شرکت های پیمانکاری مربوط به کاوش زیرزمینی
- شرکت های پیمانکاری نیرو
- شرکت های پیمانکاری انرژی مانند نفت و گاز
- شرکت های پیمانکاری آب و آبیاری
- شرکت های پیمانکاری ارتباطات و زیرساخت آن ها
- شرکت های پیمانکاری مربوط به تاسیسات و فراهم کردن تجهیزات
قراردادهای پیمانکاری
انواع قراردادهای پیمانکاری شامل موارد زیر می شوند. برای قرارداد بستن در پروژه های پیمانکاری لازم است با انواع قراردادها آشنا باشید؛ چرا که نحوه پرداخت و حسابداری هر یک متفاوت است و در ابتدای راه باید همه چیز مشخص باشد تا بهترین روش حسابداری پیمانکاری در طول پروژه به کار بسته شود.
- قراردادهای دائمی
- قراردادهای سنجشی
- قراردادهای طراحی و ساخت
- قراردادهای پرداخت کلی
- قراردادهای مدیریت پروژه
- قراردادهای ساخت و توسعه
- قراردادهای مدیریتی
روش های حسابداری پیمانکاری
در حسابداری بیمانکاری دو روش اصلی وجود دارد که با توجه به آن محاسبات هزینه ها انجام می شود. توجه داشته باشید در میانه کار امکان تغییر روش حسابداری پیمانکاری وجود ندارد و به همین علت حسابدار موظف است به خوبی با این روش ها آشنا باشد.
روش تکمیل کار
در این روش حسابداری پیمانکاری، شناسایی درآمد و هزینه ها پس از اتمام پروژه انجام می شود و سود و زیان در انتهای دوره مشخص می شود. این روش مزایا و معایبی دارد. یکی از مهم ترین معایب آن عدم نمایش عملکرد دقیق شرکت در طول پروژه است؛ در این زمان نمیتوان تشخیص داد که سود و زیان دقیق چگونه بوده و عملکرد پروژه در ماه اول منفی و زیان و در ماه آخر با سود است. در نتیجه شناخت دقیق وضعیت امکان پذیر نیست.
از دیگر معایب روش تکمیل کار، پرداخت تمام سود ناخالص پیمان در یک سال مالی است که منجر به مالیات بر درآمد بسیار بالایی برای پیمانکار می شود؛ چرا که ضریب مالیاتی رخ می دهد.
از طرفی مزیت روش تکمیل کار نسبت به روش درصد پیشرفت کار در حسابداری پیمانکاری این است که اندازه گیری ها کاملا واقعی هستند و در این روش از برآورد و تخمین استفاده نمی کنیم. در نظر داشته باشید طبق استاندارد حسابداری شماره 9، استفاده از این روش پذیرفته نمی شود.
روش درصد پیشرفت کار
در این روش پروژه به چندین مرحله تقسیم می شود و هزینه های هر مرحله مخصوص به خودش است. زمانی که پروژه به درصد تعیین شده می رسد، حسابدار تمام گزارش های مالی تا آن تاریخ را به کارفرما ارائه می دهد و کارفرما نیز هزینه های لازم را به پیمانکار پرداخت می کند. در این روش پیمانکار می تواند سود ناخالص را راحت تر محاسبه کند و علاوه بر آن ریسک نوسانات بازار پایین می آید. کارفرما نیز مجبور به پرداخت یک باره هزینه ها به پیمانکار نمی شود.
مراحل حسابداری پیمانکاری
حسابداری پیمانکاری در چند مرحله انجام می شود که در روش درصد تکمیل کار معتبر است.
مرحله اول: تعیین بودجه، تخمین هزینه ها
در ابتدا لازم است تمام براورد های لازم در مورد هزینه ها انجام شود و بودجه ی اولیه تعیین گردد. هزینه ها شامل دستمزد کارکنان، بیمه، هزینه مواد اولیه، هزینه های بالاسری مانند اجاره، هزینه آب و برق و گاز، هزینه های غیرمستقیم و… می شود. در نهایت بودجه ی کلی تعیین می گردد.
مرحله دوم: ثبت قرارداد و پیش پرداخت ها
در این مرحله لازم است قرارداد بین کارفرما و پیمانکار تهیه و تنظیم شود و تمام جزئیات مربوط به آن شامل مدت زمان، شرایط قرارداد و مبلغ نوشته شده باشد. سپس پیش پرداخت های لازم ثبت شوند و فیش آن ها دریافت و در نرم افزار حسابداری شرکت به ثبت برسد.
مرحله سوم: شناسایی و ثبت هزینه ها
در مرحله سوم باید هزینه هایی که در طول پروژه به آن برخورد می کنیم شناسایی شده و ثبت شوند. هزینه هایی که در ابتدای پروژه برآورد کردیم حالا باید با هزینه های واقعی مقایسه شوند تا از انحرافات جلوگیری شود. به همین منظور ابتدا تمام فاکتورها و اسناد هزینه ها را جمع آوری می کنیم و سپس نوبت به تخصیص هزینه ها به پروژه می رسد که در این مرحله باید هزینه هایی که در فاکتورها موجود است را به بخش های مختلف پروژه اختصاص دهیم.
مرحله چهارم: شناسایی و ثبت درآمدها
در این مرحله باید سود و درآمد حاصل از پروژه تا هر مرحله ای که پیش رفته است را به شناسایی و ثبت کنیم. این مرحله از اهمیت بالایی برخوردار است چرا که به مدیر و کارفرما دید کلی در مورد درآمدهای تحقق یافته می دهد و به مدیریت نقدینگی پروژه کمک می کند. در نتیجه لازم است ابتدا درآمدها را محاسبه و سپس در سیستم حسابداری ثبت نماییم.
مرحله پنجم: محاسبه و شناسایی سود و زیان ها
در این مرحله باید به طور دقیق سود و زیان پروژه را مشخص کنیم. زمان مناسب این کار در پایان یک دوره مالی در پروژه و یا اتمام آن است. برای این کار لازم است اطلاعاتی در مورد هزینه ها و درآمدها به دست آوریم و سپس سود و زیان را از طریق مقایسه درآمدها و هزینه ها به دست بیاوریم.
مرحله ششم: بستن حساب ها و تهیه گزارش مالی
در مرحله ی آخر که پایان پروژه محسوب می شود، لازم است حساب ها و گزارش های مالی دقیق را به دست آورده و با شفاف سازی عملکرد کلی پروژه، حساب ها را ببندیم. برای این کار لازم است حساب های مربوط به پروژه بسته شوند و هر آنچه مانده ی حساب است به حساب های سود و زیان منتقل شود و در نهایت تهیه ترازنامه ، صورت سود و زیان و صورت جریان وجوه نقد تهیه و به مدیریت ارسال شوند.
اصول حسابداری پیمانکاری
اصول حسابداری در این شاخه کمی متفاوت از سایر شاخه های حسابداری است و دقت بیشتری را می طلبد. از این رو به آن ها می پردازیم.
اصل هزینه تاریخی
اصل هزینه تاریخی در اصول حسابداری پیمانکاری به ثبت هزینه ها در تاریخ به وقوع پیوستن آن ها اشاره دارد. در این اصل حسابدار موظف است هزینه ها را درست با هزینه واقعی و تاریخی به ثبت برساند تا انعکاس دقیقی از اطلاعات مالی داشته باشیم.
اصل تنوع
در اصل تنوع باید هزینه ها و درآمدهای پروژه های مختلف را تفکیک کنیم. در واقع شرکت های پیمانکاری می توانند چندین پروژه را به صورت همزمان قبول کنند اما لازم است هزینه ها و درآمدهای هر یک را جدای از دیگری به ثبت برسانند تا نقاط قوت و ضعف هر یک مشخص و عملکرد نهایی قابل ارزیابی باشد.
اصل تطبیق هزینه و درآمد
این اصل مانند اصول حسابداری عمومی به تطبیق درآمد و هزینه ها تاکید دارد. به این معنا که هزینه ها و درآمدها در یک دوره مالی شناسایی و ثبت شوند تا سود و زیان ناشی از هر پروژه به خوبی مشخص باشد.
اصل پایایی
در این اصل بر موضوع صحت اطلاعات مالی و مالیاتی تاکید داریم و اطلاعات باید قابل تحقق مجدد باشند.
اصل محدودیت منابع
در این اصل تاکید بر این است که منابع و دارایی ها در پروژه ها محدود است و باید به بهینه ترین حالت ممکن از آن ها بهره مند شویم.
اصل انطباق با قوانین و مقررات
در این اصل تاکید بر انطباق گزارش های مالی با قوانین مالیاتی و استانداردهای حسابداری است.
ابزارهای حسابداری پیمانکاری
برخی از ابزارهای کاربردی در حسابداری پیمانکاری شامل ابزارهای مالیاتی نظیر TurboTax، نرم افزارهای مدیریت پروژه نظیر Microsoft Project و سیستم های مدیریت اسناد نظیر Google Drive هستند. هر یک از این ابزارها در ثبت اسناد و نگهداری آن ها، مدیریت پروژه ها و هزینه ها و تهیه گزارش های مالی و سوابق آن ها کمک می کند.
نمونه پروژه حسابداری پیمانکاری
در ادامه یک نمونه پروژه حسابداری پیمانکاری را بررسی خواهیم کرد.
فرضیه پروژه
شرکت پیمانکاری الف در ابتدای سال ۱۴۰۳ قراردادی بلندمدت برای ساخت یک پل به مبلغ ۲۰۰ میلیون تومان با کارفرما منعقد می کند. مدت اجرای پروژه دو سال پیش بینی شده است.
برآورد کل هزینه های پروژه: ۱۶۰ میلیون تومان (سود ناخالص پیش بینیشده: ۴۰ میلیون تومان).
هزینه های واقعی سال ۱۴۰۳: ۸۰ میلیون تومان.
هزینه های واقعی سال ۱۴۰۴: ۹۰ میلیون تومان (به دلیل افزایش برخی هزینه ها، کل هزینه واقعی به ۱۷۰ میلیون تومان رسید).
محاسبه درصد پیشرفت کار و شناسایی درآمد
روش محاسبه درصد پیشرفت کار (روش هزینه به هزینه):
درصد پیشرفت کار = (هزینه های واقعی تا تاریخ / برآورد کل هزینه ها) × ۱۰۰
سال ۱۴۰۳
درصد پیشرفت کار = ۸۰ میلیون / ۱۶۰ میلیون = ۵۰٪
درآمد شناسایی شده سال ۱۴۰۳ = ۵۰٪ × ۲۰۰ میلیون = ۱۰۰ میلیون تومان
هزینه شناسایی شده = ۸۰ میلیون تومان
سود ناخالص سال ۱۴۰۳ = ۱۰۰ – ۸۰ = ۲۰ میلیون تومان
سال ۱۴۰۴ (تکمیل پروژه)
هزینه های تجمعی تا پایان = ۱۷۰ میلیون تومان
درصد پیشرفت کار تجمعی = ۱۷۰ میلیون / ۱۷۰ میلیون = ۱۰۰٪ (برآورد هزینه در پایان سال به هزینه واقعی بروزرسانی میشود)
درآمد شناسایی شده تجمعی = ۱۰۰٪ × ۲۰۰ میلیون = ۲۰۰ میلیون تومان
درآمد شناسایی شده سال ۱۴۰۴ = ۲۰۰ میلیون – ۱۰۰ میلیون (شناسایی شده قبلی) = ۱۰۰ میلیون تومان
هزینه شناسایی شده سال ۱۴۰۴ = ۹۰ میلیون تومان
سود ناخالص سال ۱۴۰۴ = ۱۰۰ – ۹۰ = ۱۰ میلیون تومان
سود کل پروژه = ۳۰ میلیون تومان (به دلیل افزایش هزینه ها، کمتر از برآورد اولیه شد)
انواع هزینه ها در حسابداری پیمانکاری
انواع هزینه ها در حسابداری پیمانکاری به چند دسته تقسیم می شوند که شامل هزینه های مستقیم، هزینه های غیر مستقیم، هزینه های غیر مرتبط می شوند.
هزینه های مستقیم
هزینه های مستقیم شامل هزینه دستمزد کارکنان، هزینه حمل و نقل مواد و هزینه خرید مواد اولیه می شوند که به طور مستقیم در روند اجرای عملیات تاثیر دارند.
هزینه های غیر مستقیم
هزینه های غیر مستقیم شامل مواردی هستند که به طور غیر مستقیم در روند کار تاثیر دارند؛ برای مثال اجاره بهای کارگاه و محل کار، هزینه های اداری، هزینه های عمومی و سربار که به طور خاص به یک پروژه اختصاص داده نمی شوند.
هزینه های غیر مرتبط
هزینه های غیر مرتبط شامل هزینه هایی هستند که به پروژه ارتباط ندارند اما باید در نظر گرفته شوند مانند هزینه های ماشین آلات!
نحوه ثبت هزینه ها در حسابداری پیمانکاری
نحوه ثبت هزینه ها در حسابداری پیمانکاری از مهم ترین مسائلی است که یک حسابدار باید با آن آشنا باشد. در ابتدا لازم است اطلاعات هزینه ها جمع آوری شود. این اطلاعات شامل تمام فاکتورها، اسناد و رسیدهای هزینه هاست. در مرحله دوم باید دسته بندی هزینه ها را انجام دهیم. در این مرحله هزینه ها بر اساس مستقیم، غیر مستقیم و بی ارتباط دسته بندی می شوند.
در مرحله بعد لازم است هزینه ها را با توجه به دسته بندی و نوع آن به ثبت برسانیم. می توانید از نرم افزارهای حسابداری و یا دفاتر حسابداری کمک بگیرید. در مرحله بعد باید هزینه ها را با بودجه پیش بینی شده تطبیق دهیم و میزان انحراف آن را به دست آوریم. در مرحله ی آخر باید گزارش های لازم را تهیه کرده و به مدیریت و کارفرما ارائه دهیم.
در این مقاله به بررسی کامل حسابداری پیمانکاری و اطلاعاتی که باید در مورد آن بدانید پرداختیم. چنانچه سوال و ابهامی در این حوزه وجود دارد، آن را در بخش نظرات با ما به اشتراک بگذارید تا کارشناس بخش پشتیبانی پویاتراز پیشتاز در اسرع وقت پاسخگوی شما باشند.
دیدگاهتان را بنویسید
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.